Po długiej festiwalowej nocy na budapesztańskim zamku, czas dojazdu do Szekszárdu upłynął mi na nadrabianiu strat wywołanych deprywacją snu. Wrześniowy dzień był piękny i słoneczny, a po półtoragodzinnej drzemce niedługi spacer uliczkami prowincjonalnego miasta pomógł nieco przewietrzyć niedospany, wczorajszy łeb.
Niespełna dwóch godzin trzeba, żeby z centrum Budapesztu dojechać autostradą M6 do niewielkiego, położonego na południu Węgier Szekszárdu (czyt Seksardu). Region winiarski, biorący swoją nazwę od tego spokojnego miasteczka, ciągnie się z północy na południe na odcinku około 40 kilometrów, między Mediną a Batą. Winnic zasadzone są w dolinach łagodnych, regularnie pofałdowanych wzgórz które schodzą z zachodu na wschód do Dunaju. Za nim, na wschodzie, jak wzrok sięga (i nie sięga) rozciąga się Wielka Nizina Węgierska. Być może stamtąd nadciągnęły tureckie hordy, które w trzeciej dekadzie XVI wieku zaczęły podbój Węgier i zagrabiły kraj na 150 lat. To tutaj, przynajmniej według piszącego te słowa, powstają najlepsze czerwone wina Węgier.
Historia winiarstwa w Szekszárdzie: Od Rzymian po Madziarów
Uprawa winorośli na terenie Panonii znana były od III-IV wieku naszej ery i jak w wielu miejscach Europy stały za tym rzymskie podboje. Po upadku Imperium tradycja winiarska przetrwała, mimo turbulentnych czasów wielkiej wędrówki ludów. Awarowie i Hunowie sami nie prowadzili winnic, aczkolwiek istnieją silne przesłanki do tego, że zaopatrywali się w nie u ludów zastanych na podbitych terenach.
Pod koniec IX Kotlinę Panońską podbili Madziarzy, niezwykle ciekawy lud, któremu uprawa winorośli nie mogła być obca, albowiem na określenie wina używali turkijskiego słowa bor, które przynieśli ze wchodu, a nie łacińskiego vinum (biorącego się z Sanskrytu vena). Po osiedleniu się na terenach obecnych Węgier połączyli post-rzymskie tradycje ze swoimi dotychczasowymi doświadczeniami. Z nastaniem XI wieku winiarstwo jest solidnie udokumentowane w licznych pismach urzędowych z aktem fundacyjnym opactwa w Pannonhalmie na czele.
Wpływy niemieckie i „Szwabi”: Jak powstał nowoczesny styl regionu?
Szekszárd dzielił tę historię, ale to nie ona definiuje jako region winiarski. Najważniejszym dla niego okresem jest ten już po wycofaniu się Turków z końcem XVIII wieku. Pod rządami Habsburgów kraj cieszył się stabilizacją. Władze sprowadziły na wyludnione tereny niemieckich osadników zwanych Szwabami (Schwabenzug – wielki niemiecki trek), choć pochodzili oni raczej z południowych Niemiec, Austrii, Alzacji czy nawet Szwajcarii niż ze Szwabii. Znakiem tego są nazwiska wiodących producentów regionu: Heimann, Eszterbauer, Takler, Schieber czy Lajver. Przybysze z zachodu przynieśli nowe sposoby uprawy winorośli, kultywacji ziemi i zaczęli dojrzewać wino w beczkach czy używać siarki do stabilizacji.
Tak zrodził się tutejszy styl Kadarki (przyniesionej na te ziemie przez Serbów) – beczkowy i elegancki, który zdobył w następnych dekadach popularność i rozsławił ten region. Bela Hamvas w Filozofii wina podkreślał zmysłowy charakter Szekszárdzkiej czerwieni, nadając jej erotycznego wymiaru.
Szekszárd dzisiaj: terroir i sztafeta pokoleń.
Obecnie Szekszárd to 2153 hektary winorośli, z czego 80% stanowią czerwone odmiany. Największy udział ma Kékfrankos (aka Blaufränkisch w Austrii), za nim odmiany bordoskie, z kolei Kadarka stanowi ledwie około 70 ha upraw. Ale to ta odmiana chyba najbardziej rozgrzewa wyobraźnię i czołowych winiarzy, jak i miłośników wina. Klimat jest tu kontynentalny, nie tak gorący, jak w nieodległym Villany, ale dość suchy, z ciepłą i suchą jesienią. Gleba to głęboki less na glinie, w którym wyżłobione są wąwozy – można niemal rzec, że Szekszárd to węgierski Kazimierz 😉. Najlepsze winnice położne są na zboczach licznych dolin wzgórz ciągnących się z północy na południe.
W regionie widać też wyraźnie, że pokolenie, które ukształtowało współczesny Szekszard, oddają stery w swoich winnicach swoim dzieciom. To bardzo ciekawe, bo są to, używając języka socjologii, kohorty zbliżone wiekowo, zatem ta sztafeta przebiega płynnie, a młodzież wydaje się bardzo dobrze ze sobą zintegrowana. Patrząc na nich nie sposób nie mieć nadziei na jeszcze ciekawszą przyszłość.
Kékfrankos i Kadarka – ikony Szekszardu
Najważniejszymi odmianami Szekszárdu są Kékfrankos i Kadarka, mimo, że ta ostatnia odmiana stanowi ledwie ok 3% nasadzeń regionu. Obie odmiany stanowią opokę Szekszárdzkiego bikavera, w którym muszą stanowić co najmniej 50% blendu.
Kadarka to kapryśna primadonna. Jest trudna w uprawie, ale daje wina o niepowtarzalnym stylu: jasne, niemal transparentne, przypominające Pinot Noir. W nosie dominuje unikalna papryka, orientalne przyprawy i maliny. To wino lekkie, z wyraźną kwasowością i niezwykle pijalne. Ten trudny w uprawie szczep cieszy się niezwykłym szacunkiem winiarzy i śmiem twierdzić, że najciekawsze wina regionu wytłoczone są właśnie z tej odmiany.
Kékfrankos stanowi z kolei solidny kręgosłup. Jest niezawodny w uprawie, dając wina o głębszej barwie, mocniejszej strukturze i potencjale do starzenia. Jego profil to soczyste wiśnie i śliwki podbite nutą czarnego pieprzu. Dzięki ciepłemu klimatowi jest bardziej aksamitny niż w siedliskach położonych bardziej na północ. W blendach Kékfrankos wnosi do win ciało, podczas gdy Kadarka dodaje im pikanterii.
Najlepsze wina Szekszárdu (według mnie), których spróbowałem podczas Hungarian Wine Summit 2025.
Heimann & Fiai Piros Szekszárd 2024
Rodzina Heimannów to prawdziwa instytucja Szekszardu, a Zoltan Heimann Sr. został wybrany człowiekiem roku śp. Magazynu Wino w 2017 roku. Teraz coraz większą rolę odgrywa Zoltan Jr, zwany też Kadarka Man, szalenie sympatyczny, ale też winiarsko świadomy człowiek, który dzięki swojemu międzynarodowemu doświadczeniu wnosi nową jakość w piwnicy.
Piros to lekuchny blend w stylu Schillera, czyli ciemnego różu lub jasnej czerwieni, z 2/3 Kékfrankosa winifikowanego niemal na różowo i 1/3 Kadarki. Bardzo kwiatowy, owocowy, z nutami poziomek, malin, w ustach zwiewne, ale nie wodniste, z drobniutką taniną i fakturą tulipanowych płatków. Schłodzić i cieszyć się tym ślicznym i tym, że życie bywa czasami fajowe.
Ocena: 90 punktów | Cena: 80 zł. Importer: Nowofalowi (cennik detaliczny wysyłany na żądanie)
Sebestyen Kadarka Szekszárd 2024
Kadarka z tej rodzinnej winiarni świetnie wpisuje się w aktualne winiarskie trendy: wyekstrahowana na tyle, na ile to konieczne, o lekkiej barwie, bardzo aromatyczna, kwiatowa, pełna czerwonego owocu. W ustach wiśnie, maliny, hibiskus, kadarkowa pikantność przejawia się tu w nutach delikatnie zaparzonej herbaty. Doskonałe wino o niesamowitym wręcz faktorze pijalności. Takich Węgier to ja się nie spodziewałem!
Ocena: 90 punktów | Cena: 3150 HUF | Niedostępne w Polsce
Takler Örökség Kadarka Szekszárd 2024
Czysta Kadarka w stylu pikantnym, dość pełnym, ale świetnie zrównoważonym. Wino o wyraźnych aromatach wiśni, czereśni, pieprzu o średnim ciele, drobnych, pikantnych taninach i szczypcie nut kawowych. Czyste, długie i z dużym faktorem pijalności.
Ocena: 90 punktów | Cena: 59 zł (inny rocznik) | Importer: 2bratanki/Węgierskie Wina.
Vida Peter Petit Bonsai Kadarka Szekszárd 2024
Rodzina Vida to kolejna ikona Szekszárdu, której Kadarka Bonsai z bardzo starych krzewów, stała się jednym z symboli jakościowej i stylistycznej zmiany szekszardzkiego winiarstwa. Na 23 hektarach uprawia odmiany lokalne jak i międzynarodowe.
Dojrzewająca tylko w kadzi nierdzewnej Kadarka od jednego z mistrzów odmiany, Petera Vidy, to wino o atrakcyjnych, intensywnych aromatów wiśni, śliwek, czerwonego pieprzu i korzennych przypraw. Usta dość lekkie, pikantne, ale też pełne żywego owocu: jagód, wiśni. Dużo tu energii i hedonistycznej przyjemności. To ten typ wina, które można delikatnie schłodzić.
Ocena: 90 punktów | Cena: 93 zł (inny rocznik) | Importer: Vininova.
Vida Peter Idyll Szekszárdi Bikaver 2022
Szekszárdzki specjał, czyli lokalna bycza krew, w tym wypadku oparta na Kékfrankosu (60%) dojrzewająca w dużych beczkach. Wino jest pikantne, pełne ciemnego owocu, jagód, śliwek – bardzo świeżych, tanina drobna, lekko zadziorna, przyjemna kwasowość. Ładnie wymierzone i dobrze poprowadzone, codzienne wino.
Ocena: 90 punktów | Niedostępne w Polsce.
Takler Kékfrankos Szenta-Hegyi Szekszárd 2020
Bardzo dobra, asertywna interpretacja Kekfrankosa z pojedynczej winnicy. Są tu nuty śliwek, wiśni wiśniowej pestki, do tego czekolada, kawa i szczypta korzenności. Usta całkiem krzepkie, półciężkie, już ładnie zintegrowane. Jest dobry, żywy owoc, wygładzone taniny, duża świeżość i dobry balans. Chyba najlepszy moment do picia tego wina.
Ocena: 91 punktów | Cena: 100 zł (inny rocznik) | Importer: 2bratanki/Węgierskie Wina.
Vida Peter Hidaspetre Kékfrankos Szekszárd 2021
Kekfrankos wagi średniej, z nutami wiśni, jagód, migdałów, tulipanów i suszonych ziół. Usta atłasowe, potoczyste, delikatnie pikantne, korzenne, owoc ciemniejszy, jagodowo-śliwkowy a przy tym dobra świeżość i drobna tanina. Długie, eleganckie i diablo smaczne.
Ocena: 92 punkty | Cena: 112 zł | Importer: Vininova
Vida Peter Valles Szekszárdi Bikaver 2021
Intensywne, skoncentrowane wino, będące blendem Kékfrankosa, Merlota, Caberneta Franc i Kadarki z częściowym dojrzewaniem w nowych beczkach 300 i 500 litrów. Bardzo ładnie poprowadzony owoc, są śliwki, jagody, ciemne wiśnie, pieprz i nuty kawy. Usta solidnie skoncentrowane, ale przy tym świetnie napięte, dużo tu ciemnego, dojrzałego owocu, pojawia się lukrecja, anyż i kawa. Dobrze pije się już teraz, można też pić za 3 lata. Długi, intensywny finisz.
Ocena: 92 punkty | Cena: 122 zł | Importer: Vininova.
Heimann & Fiai Kadarka Szekszárd 2024
Pierwsze wino Heimanna z ekologicznych upraw. Bardzo perfumowane, kwiatowe, z nutami wiśni z pestką, truskawek, jagód. W ustach super soczyste, z wiśnią, maliną, żurawiną, ale też nutą ziołowo-korzenną. Jest słodycz dojrzałego owocu mimo absolutnej wytrawności. Śliczne wino, które zrywa z węgierskim stereotypem czerwonych pakerów.
Ocena: 92 punkty | Cena: 95 zł | Importer: Nowofalowi.
Heimann & Fiai Bati Kerszt Kékfrankos Szekszárd 2021
Bardzo ładny Kekfrankos, utrzymany w stylu Zsolta Juniora. Wino jest deilkantnie wyekstrahowane, z nutami malin, śliwek, jagód, ale też fiołków, korzennych przypraw i mentolu. W ustach przestrzenne, kwiatowe, o średnim ciele, z nutami świeżych śliwek, jagód, mentolu. Drobne, wypolerowane taniny ładnie grają w długim finiszu. Świetna rzecz.
Ocena: 92 punkty | Cena: 6750 HUF | Niedostępne w Polsce.
Vida Peter Lösz Szekszárd 2022
Bardzo podoba mi się, jak ten blend Cabernetów Sauvignon i Franc (70%), oraz Kekfrankosa z Carmenere (sic!) (25/5%) wyraża lessowe terroir Szekszardu. Wino jest bardzo ładne, wdzięczne i kwiatowe, z intensywnymi aromatami ciemnyach owoców. W ustach słodkie od dojrzałego owocu, ale harmonijne, z elegancką, drobną taniną i pełnią, którą zapewnia lessowa gleba właśnie. Teoretycznie – nie mój styl, praktycznie – wino jest pięknie harmonijne i eleganckie, niby duże, ale daje przestrzeń. Bardzo warto.
Ocena: 92 punkty | Cena: 93,99 zł (inny rocznik) | Importer: Rafa-Wino.
Heimann & Fiai Kadarka Porkolab Szekszárd 2024
Ekspresja pojedynczego siedliska – Porkolab, które jest jedną z niewielkich dolin na wzgórzach wokół Szekszárdu. Wino jest bardzo eleganckie, ze słodkim letnim owocem, wiśniami, malinami, czereśnią, ledwie zaznaczoną, drobną taniną. Przy całej swojej delikatności wino ma niespodziewaną głębię i piękny balans. Warto się wsłuchać w to wino.
Ocena: 93 punkty | Cena: 6750 HUF | Niedostępne w Polsce.
Vida Peter Bonsai Kadarka Szekszárd 2024
Stuletnie krzewy Kadarki, krótko fermentujące i dojrzewające w amforach o pojemności 1200 i 800 litrów. Znamy i lubimy to wino od lat. W tym roku jest tu dużo fajnego owocu: jagody, jeżyny, śliwki i wiśnie, do tego odrobina pieprzu. Usta są średniej budowy, wypełnione po brzegi jasnym, czerwonym owocem: wiśniami, truskawkami, maliną, do tego drobna, soczysta tanina, masa świeżości i dobry balans. Bardzo precyzyjne winiarstwo.
Ocena: 93 punkty | Cena: 137 zł | Importer: Vininova.
Heimann & Fiai Szivem Kékfrankos 2020
Kolejne single vineyard Heimanna. Szivem to wydzielona parcela w Baranya-völgy, obsadzona starymi (50-letnimi) krzewami Kekfrankosa. Ta parcela jest nieco chłodniejsza, daje wina o większej świeżości. Mamy tu spontaniczną fermentację, pełne kiście i dojrzewanie w dużych, starych beczkach. Wino jest pięknie aromatyczne, z pełnią letnich owoców, oprószone delikatnie pieprzem i ziołami. W ustach filigranowe, przestrzenne, a przy tym o wielkiej głębi owocu, malin, truskawek, wiśni, do tego drobna tanina i mineralny, słodko-słony, długi finisz. Piękne wino, otulające swoim letnim owocem.
Ocena: 94 punkty | Cena: 160 zł | Importer: 2bratanki/Węgierskie Wina.
Co prawda, mając już kontakt z nowoczesnymi winami z Szekszárdu, wiedziałem, że dzieje się tam sporo dobrego, ale ilość pozytywnych zaskoczeń była niezmiernie duża (a dziś tylko same najlepsze wina). Według mnie powstają tu najlepsze i najbardziej współczesne wina Węgier, zatem warto po nie sięgnąć, że sprawdzić, jak wygląda szekszardzka moderna.
Wina degustowałem na zaproszenie Wines of Hungary w ramach Hungarian Wine Summit 2025.